Demokrasi ile Demokrasiyi Yok Edebilir Miyiz?

(Aklımda olan bu soruyu sorup bu yazıya yol açan Ekşi Sözlük yazarı if i only had a brain‘e çok teşekkür ederim. Ayrıca bu seride temel derdim konuların kolayca anlaşılır olması ve bu nedenle teknik tartışmalardan uzak durmaya çalışıyorum. Fakat bu soruyu basitçe cevaplamayı becerememiş olabilirim ve bu yüzden baştan özür dilemek istiyorum)

İki kısa hatırlatma yapayım: Demokrasi halkın yönetimi demek. Bu da halk içinden çıkan yöneticilerin barışçıl bir şekilde yönetimi devretmesi anlamına geliyor. Egemenlik ise nihai karar vericilik demek ve bir devlette ya bir kişi, ya küçük/büyük bir grup, ya da tüm halk egemendir.

Başlıktaki soru esasında iki farklı manada kullanılmakta/kullanılabilir zira demokraside iki etmen vardır: Halk ve yönetim. Bu minvalde bu soruyu şu şekilde ikiye ayırabiliriz:

  1. Demokrasiyle halkın bir bölümünün egemenliği ortadan kaldırılabilir mi (halkla ilgili kısım)?
  2. Demokrasiyle yönetici kişi veya zümre sabitlenebilir mi/yönetim sistemi dilendiği anda dilendiği şekilde değiştirilebilir mi (yönetimle ilgili kısım)?

Önce ilk ve zorlu olan soruya cevap vereyim.

Halkın Egemenliğinin Ortadan Kaldırılması

Egemenlik tartışmasını hatırlayın1. Mantık silsilesini tekrar adım adım yazayım:

  1. Egemen nihai karar vericidir.
  2. Egemen bir bütündür, parçalı değildir.
  3. Egemen %100’dür, %99 değildir.

Yani nihai karar verici her kimse onun tamamı egemendir, hiçbir parçası bütün yerine karar verebilme hakkına sahip değildir. Benim birey olarak egemenlikteki payım sizinkinden az veya fazla değildir. Bu önemlidir zira egemen, tekrar etmek gerekir ki, bir bütündür ve egemenin hiçbir parçası diğerinin yerine egemenliği kullanma hakkına sahip değildir. Eğer bir kişinin egemenliğinin üstüne bir kişi veya zümrenin egemenliği konulabilirse, hiyerarşik olarak altta kalanın egemen olduğu iddia edilemez zira bu durumda altta kalanın egemenliği, yani nihai karar vericiliği bulunmaz.

Bu bilginin üstüne ilk soruya dönelim. Demokrasi içerisinde halkın bir bölümünün egemenliği ortadan kaldırılabilir mi? Bu soruyu biraz daha anlaşılır kılayım: Bir bölüm seçme ve seçilme hakkından azade kılınabilir mi?

Cevabımız, tahmin edebileceğiniz üzere, açık ve net bir şekilde hayırdır. Egemenlik genişletilebilir ve daha fazla kişi egemen kılınabilir. Fakat egemenin elinden egemenlik hakkı alınamaz.

Alınırsa veya alınmaya çalışılırsa ne olur?

Basitçe bu kişi veya zümrenin isyanı hak ve haklı olur çünkü eşit haysiyet ilkesi vardır ve bu ilke gereğince kimsenin haysiyeti başkasının elinde oyuncak edilebilir değildir2.

Yönetimin Bir Kişi veya Grup Elinde Sabitlenmesi

İkinci soruya geçelim. Schumpeter’den alıntıladığım demokrasinin tanımı, yöneticilerin barışçıl bir şekilde değiştiği sistemdi. Yani demokrasi, yöneticilerin değiştirilebilmesini şart koşan bir sistem. Demokrasinin içerisinde yöneticilerin değiştirilememesini soramazsınız zira bu sistemin kendisine aykırıdır.

Varsayalım ki bir referanduma gidiyoruz ve sorumuz “A kişisi ilanihaye yürütmenin başı olsun mu, olmasın mı?” olacak olsun. Bu soru bir demokraside sorulabilir mi?

Cevap, tahmin edebileceğiniz üzere, hayır oluyor. Hayır, böyle bir soru sorulamaz. Bu soru, demokrasinin tanımına taban tabana zıttır. Bu soruyu sorduğumuz zaman (dikkat! Sorunun cevabını uygulamaya geçirdiğimizde dahi değil, bu soruyu sorduğumuz zaman), tıpkı ilk sorudaki gibi, eşit haysiyet ilkesini çiğnemiş oluruz. Bunun mantık silsilesi şu şekildedir:

  • Demokraside “demos”un (halkın) “kratos”u (yönetimi) vardır.
  • Halk yönetimde olmadığı zaman demokrasi olmaz.
  • Demokrasi, egemenin, yönetim biçimi olarak seçtiği sistemdir.
  • Egemen bir bütündür ve hiçbir parçası diğerine üstün değildir.
  • Egemen, egemenliğini kendisi uygulayabilir.
  • Bir kişinin yönetimde sabitlenmesi, o kişiye egemenin üzerinde bir güç verir.
  • Bu durumda a) egemen artık egemen olmaz ve isyan hak olur, b) artık ortada bir cumhuriyet, oligarşi veya aristokrasi değil monarşi olur. Monarşide de demokrasi var olamaz.
  • Monarşide bir kişinin egemenliği bulunduğundan eşit haysiyet ilkesi çiğnenmiş olur ve bu düzene isyan haktır.

Peki, egemenin tamamı demokrasiye karşı ise ne olur?

Sizce bu mümkün mü? Kaçınız sahip olduğunuz haklardan feragat etmek istersiniz? Gerçekçi olduğumuzda bu bir ihtimal dahi değildir.

Sonuç Yerine

Demokrasi nihayetinde bir sistemdir ve kendi silahları, kendi kas gücü yoktur. Demokrasi mantıkla, düşünmeyle, beyinle oluşturulmuştur ve bununla savunulur. Göreceğiniz üzere demokrasinin demokrasi içerisinde yok edilmesi ancak a) bir kısmın egemenlik hakkının ilgasıyla, ve/ya b) eşit haysiyet ilkesinin çiğnenmesiyle gerçekleştirilebilir ve her iki durumda da bu değişikliğe isyan haktır.

Eh, o ki devletler de insanlar gibi doğan, büyüyen ve ölen varlıklardır; o ki devletler de ömürlerini uzatmak ister, ve o ki devletler de ömürlerini uzatmak için ellerinden geleni yaparlar; demokrasinin demokrasi içerisinde yok edilmesi de devletin “bekası” söz konusu olduğunda mümkün değildir.

Demokrasi, demokrasi ile yok edilebilir mi? Tabi ki. Nihayetinde gerekli şartlar yerine getirilebilir. Fakat bu durumda artık aynı devletten bahsetmek mümkün değildir.


Türkler için Siyasete Giriş Dersleri serisinin tümü için tıklayın.

Footnotes

  1. Sonra da dilerseniz anayasaya göre egemenin esasında millet değil devlet aygıtı olduğunu zira egemenin egemenliğini koruma hakkının bulunmadığını hatırlayın.
  2. Demokrasinin var olabilmesi için gerekli şartlardan birinin eşit haysiyet ilkesi olduğunu, eşit haysiyet ilkesi olmadan demokrasinin var olamayacağını hatırlayın.

2 comments On Demokrasi ile Demokrasiyi Yok Edebilir Miyiz?

Leave a Reply

Site Footer