TÜİK’siz İstatistik I: Liranın 10 Yıllık Karşılaştırmalı Değer Kaybı

Lütfen önce şu Excel dosyasını bir açın. Korkmayın, adımı taşıyan bir sitede, önemli dosyalarımı sakladığım OneDrive üzerinden virüs yayacak değilim. Henüz o kadar yemedim kafayı. Zaten online olarak göreceksiniz, dilerseniz indireceksiniz.

Tabloda altı sayfa var. Bu altı sayfanın beşinde Türk Lirası, Gürcü Larisi, Polonya Zlotisi, Hindistan Rupisi ve Amerikan Dolarının 12 Kasım 2007 ve 12 Kasım 2017 tarihlerinde diğer kurlar karşısındaki değeri, 2017 değerinin 2007 değerine oranı, ve aradan geçen 10 sene içinde, tüm diğer para birimlerinin  karşısındaki ortalama değer değişimi oranı bulunmakta. Son sayfada bulguları yan yana koydum kıyas yapılabilsin diye.

Yazınca anlaşılması zor oldu. Siz dosyayı açın, tık diye anlarsınız.

Bizim hükümete ve tapınıcısı beyinsiz sürüsüne sorarsanız ekonomi çok iyi. Üstümüze oyunlar oynanıyor ama coşmuş bir ekonomimiz var. Süperiz, muhteşemiz, harikuladeyiz. AKP olmasa Türkiye yıkılmıştı, ekonomisi de bok olmuştu. Düşman çatlatan bir ekonomimiz var.

Dedim TÜİK’ten bir istatistik çıkmıyor, bari Lira ne yapmış ona bakayım. Bakmaz olaydım. Ağlamıyorum, gözüme hırsızlık, yolsuzluk, yalancılık kaçtı.

Lira, on yıl önce bugüne kıyasla, tüm dünya paralarının karşısında ortalama 2.33 kat değer kaybetmiş durumda. Örneğin Dolar karşısında 3.19, Euro karşısında 2.55, Yen karşısında 3.08 kat değeri azalmış. Bizimkiler cambazı göstermeye çalışıyor, “Dolar artar canım, o sorun değil” diyorlar ama durum hiç öyle değil. İki buçuk kat artan Euro ne ayak o zaman?

Dahası da var. Dolar, Lira karşısında en fazla değer kazanan para değil. Lira, değerini en çok, hadi ülkenin varlığı yokluğu belli olmadığından Somali’yi es geçelim, Laos Kip’ine karşı kaybetmiş. Onu sırasıyla İsviçre Frangı, İsrail Şekeli ve Çin Yuan’ı takip ediyor. Amerikan doları, ilgili listede, ilk onda bile değil1.

Başka bir örnek vereyim. Azeri Manatı, beş sene önce neredeyse bir Euro’ya eşitti. Bugünse yalnızca 50 Euro cent ediyor. Tabloda bulunan ve yukarıda andığım beş para birimi içinde Lari ve Rupi karşısında %20, Zloti karşısında %28, Dolar karşısında %50 değer kaybetmiş. Lira karşısındaysa %20 değer kazanmış. Acı değil mi?

“Bu gelen kriz başka hiçbir krize benzemeyecek” derken dediklerinin bir kısmı bu – yapısal sorunların yanında paranın da harbiden pul olması.

Peki, Lira herhangi başka bir para birimine karşı değer kazanmış mı?

Evet kazanmış! Hem de tam 10 para birimine karşı değer kazanmış!

Peki hangi ülkelerin paraları bunlar? Buyrun kendiniz bakın:

Lira
Para Birimi Ortalama Değişim
Burma Kyatı 0.014989338
Suriye Paundu 0.321218184
Özbek Somu 0.506816437
Arjantin Pesosu 0.570375646
Ukrayna Grivnası 0.605458605
Malavi Kvaçası 0.613833065
Gana Cedisi 0.699026689
İran Riyali 0.846107698
Sudan Paundu 0.957864981
Mısır Paundu 0.988664482

Ne kadar büyük bir başarı! “Ekonomi coştu” diyen ruh hastası bakan, Lirayı Zlotiyle kıyaslıyordu. Ben de küçük bir kıyas yapayım dedim ve Zlotinin kaç para birimi karşısında değer kazandığına baktım.

Cevap? Türkiye 10 – 68 Polonya.

Basketbol maçı skoru gibi değil mi?

Bakın güçlü ülkeler seçmedim. Odağımız Türkiye, etrafında döndüğümüz birim Amerikan Doları. Bu ikisinin yanına Gürcistan, Hindistan ve Polonya gibi sokaktaki reis sevdalılarına sorsanız bir bok olmayan üç ülke koydum. Bu beş ülkenin, geçen 10 yılda diğer tüm para birimlerine karşı ortalama değer değişimi şu şekilde:

Lira Lari Rupi Zloti Dolar
Ortalama 2.332020844 1.196360081 1.214595721 1.060417964 0.731888192

Bu şu demek: Dünyada Lira ve ortalama dünya parası (ODP) şeklinde yalnızca iki para birimi bulunsa, bir yabancı, geçen 10 senenin sonunda, 1 ODP karşılığında önceden 1 lira alırken bugün 2.33 lira alıyor. Aynı şekilde yalnızca Gürcü Larisi olsaydı 1.19 Lari alacaktı. Dolar almaya kalksaydı yalnızca 73 cent alabilecekti. “Lira negatif ayrıştı” filan diyorlar ya, işte negatif ayrışma bu – diğerlerinin ötesinde, diğerlerinden defalarca fazla bir batış.

Kırılgan beşliden tanışık olduğumuz Hint Rupisi %22, Türkiye ve Rusya arasında sıkışmış Gürcistan Larisi %20 değer kaybederken Liranın %133 değer kaybetmesi mi başarıdır?

Allah belanızı versin be. Arsız herifler.

Son bir şeye daha bakıp bitireyim.

Lira, yalnızca 23 para birimi karşısında 1.5 kattan az değer kaybetmiş. Başka bir deyişle, (Türkiye hariç) 153 ülkenin olduğu bir listede ülkelerin yalnızca %15’i Liranın 1.5 katından daha az değer kazanmış. 154 ülkelik liste içinde Türk Lirası, listeye alınan para birimlerinin yalnızca %6.5’inden (10 tanesinden) daha fazla değer kazanmış geçen 10 yıl içerisinde.

Bu da şu demek: Excel dosyama (Türkiye hariç) 4 yerine 100 ülke eklemiş olsaydım ancak 6 veya 7 tanesi Türkiye’den kötü durumda çıkacaktı. Eklediğim dört ülkenin ekonomi yönetiminin de Türkiye’den daha iyi olması, böyle bakınca, normal.

Ekonomi çok iyi, bıdı bıdı diyorlar ya. Ahanda bu yazıyı ondan karaladım biraz da. Buraya kadar becerip okuduysanız alın gözlerine sokun, cevap isteyin. AKP’lidir, ne yüzsüzlük yapsa yeridir nihayetinde, gene ehe mehe bir şeyler saçmalar o gerizekalılar ama en azından birkaç rakam göstermiş olursunuz.

Delirdiğinize değerse tabi.

Footnotes

  1. XE’nin listelemediği para birimleri varsa, ki var gibi görünüyor, ona göre bu sıralama değişebilir de.

5 comments On TÜİK’siz İstatistik I: Liranın 10 Yıllık Karşılaştırmalı Değer Kaybı

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.